با رشد روزافزون ارتباطات اینترنتی، تماسهای VoIP یا همان تماسهای صوتی بر بستر اینترنت، جایگاه ویژهای در دنیای فناوری پیدا کردهاند. شرکتهایی مانند نکسفون با ارائه زیرساختهای قدرتمند، این تماسها را به یکی از رایجترین روشهای ارتباطی تبدیل کردهاند. اما در کنار تمام مزایا، مسئلهای که نمیتوان از آن چشمپوشی کرد، امنیت تماسهای VoIP است.
پروتکل SIP به عنوان یکی از ستونهای اصلی این نوع تماسها نقش بسیار حیاتی در امنیت و برقراری ارتباط پایدار دارد. در این مقاله قصد داریم به بررسی دقیق پروتکل SIP، نحوه عملکرد آن و روشهایی که از طریق آن میتوان امنیت تماسها را در سیستم نکسفون افزایش داد، بپردازیم.
پروتکل SIP چیست؟
پروتکل SIP (Session Initiation Protocol) یک پروتکل سیگنالینگ است که برای شروع، مدیریت و پایان تماسهای چندرسانهای مانند صدا، ویدئو و پیام استفاده میشود. این پروتکل در لایه اپلیکیشن مدل OSI قرار دارد و بر پایه متنی طراحی شده تا خوانایی و پیادهسازی آسانی داشته باشد.
SIP مانند یک دعوتنامه عمل میکند؛ زمانی که شما میخواهید تماس صوتی برقرار کنید، SIPدرخواست برقراری تماس را ارسال میکند، طرف مقابل آن را پاسخ میدهد و ارتباط برقرار میشود. این پروتکل نقش مهمی در تنظیم پارامترهای تماس، مدیریت حضور کاربران، و همچنین انتقال اطلاعات در طول تماس دارد.
در مقایسه با سایر پروتکلها مانند H.323،SIP سبکتر و انعطافپذیرتر است و به همین دلیل انتخاب بسیاری از ارائهدهندگان VoIP مانند نکسفون است.
مزایای استفاده از SIP در تماسهای VoIP
استفاده از SIP مزایای بیشماری دارد که هم کاربران نهایی و هم مدیران شبکه میتوانند از آن بهرهمند شوند. از جمله این مزایا:
- سادگی و انعطافپذیری: پروتکل SIP بهصورت متنی طراحی شده و بهراحتی قابل درک و توسعه است.
- قابلیت گسترش: SIP میتواند با پروتکلها و سرویسهای دیگر مانند HTTP،SMTP و DNS ادغام شود.
- پشتیبانی از چندرسانهای: این پروتکل تنها مختص تماس صوتی نیست بلکه تماس تصویری و کنفرانسهای چندرسانهای را هم پشتیبانی میکند.
- قابلیت مقیاسپذیری: مناسب برای شبکههای کوچک و بزرگ، از تماسهای شخصی گرفته تا شبکههای سازمانی عظیم.
- امنیت قابل پیادهسازی: با قابلیت استفاده از لایههای امنیتی مانند TLS و SRTP میتوان سطح امنیت تماسها را بسیار بالا برد.
در واقع، پروتکل SIP با ساختار منعطف و توانایی پشتیبانی از انواع مکالمات اینترنتی، پایهای محکم برای امنیت تماسهای VoIP فراهم میکند.
نقش SIP در ساختار تماسهای VoIP نکسفون
نکسفون به عنوان یکی از پیشروان خدمات VoIP در ایران، از پروتکل SIP برای مدیریت تماسهای خود استفاده میکند. این انتخاب تصادفی نیست؛ چرا که SIP توانایی بالایی در هماهنگی تماسها، مدیریت کاربران، و حفظ پایداری ارتباط دارد.
در زیرساخت نکسفون، SIP نهتنها نقش مدیریت تماسها را ایفا میکند، بلکه بستر پیادهسازی بسیاری از قابلیتهای امنیتی مانند رمزنگاری، احراز هویت، و جلوگیری از دسترسی غیرمجاز را نیز فراهم میسازد. به عنوان مثال:
- شروع تماس: وقتی کاربر در نکسفون شمارهای را شمارهگیری میکند،SIP سیگنال درخواست تماس را به سرور ارسال میکند.
- احراز هویت: سرور SIP هویت کاربر را بررسی میکند تا از جعل هویت یا دسترسی غیرمجاز جلوگیری شود.
- رمزنگاری: با استفاده از SIP-TLS و SRTP، اطلاعات تماس رمزنگاری شده و در برابر شنود محافظت میشوند.
نکسفون با استفاده از نسخههای پیشرفته و امن SIP توانسته محیطی پایدار و ایمن برای کاربران فراهم کند که در آن امنیت تماسهای VoIP در اولویت قرار دارد.
چرا امنیت در تماسهای VoIP اهمیت دارد؟
در دنیای دیجیتال امروز، اطلاعات ارزشمندترین دارایی هستند. تماسهای VoIP که بر بستر اینترنت انجام میشوند، به همان اندازهی دادههای مالی یا شخصی اهمیت دارند. اگر این تماسها بهدرستی محافظت نشوند، اطلاعات حساسی مانند رمزهای عبور، گفتگوهای شخصی، یا دادههای تجاری ممکن است در معرض خطر قرار گیرند.
امنیت تماسهای VoIP نهتنها برای حفظ حریم خصوصی کاربران ضروری است، بلکه برای سازمانها و شرکتها نیز حیاتی به شمار میرود. چند دلیل مهم برای اهمیت امنیت در VoIP عبارتند از:
- جلوگیری از شنود (Eavesdropping) : بدون رمزنگاری مناسب، هکرها میتوانند تماسها را شنود کنند.
- جعل هویت (Spoofing) : افراد سودجو میتوانند هویت کاربران را جعل کرده و به سیستم نفوذ کنند.
- حملات DoS : مهاجمان میتوانند با ارسال حجم زیادی از درخواستها، سیستم را از کار بیندازند.
- دسترسی غیرمجاز به شبکه: از طریق حفرههای امنیتی، نفوذگران میتوانند وارد شبکه شوند و اطلاعات را سرقت کنند.
بنابراین امنیت در تماسهای VoIP یک ضرورت غیرقابل انکار است و باید در طراحی و پیادهسازی شبکه VoIP در نظر گرفته شود.
تهدیدهای رایج در تماسهای VoIP
در تماسهای VoIP، تهدیدهای امنیتی متعددی وجود دارد که در صورت عدم آگاهی و عدم اتخاذ اقدامات مناسب، میتواند منجر به نقض حریم خصوصی، از دست رفتن دادهها و حتی توقف کامل خدمات شود. در ادامه، مهمترین تهدیدهای امنیتی تماسهای VoIP را بررسی میکنیم:
۱. شنود (Eavesdropping)
یکی از خطرناکترین تهدیدها، شنود تماسها توسط افراد غیرمجاز است. در صورت استفاده از ارتباطات بدون رمزنگاری، مهاجم میتواند محتوای تماس را شنود کرده و به اطلاعات محرمانه مانند مکالمات تجاری، اطلاعات شخصی یا حتی کلمات عبور دست پیدا کند.
۲. جعل هویت (Caller ID Spoofing)
در این روش، مهاجم با تغییر شماره تماسگیرنده، خود را به جای شخص یا سازمان دیگری معرفی میکند. این موضوع میتواند در فریب کاربران، مهندسی اجتماعی، یا اجرای حملات فیشینگ نقش کلیدی داشته باشد.
۳. حملات DoS و DDoS
در این نوع حمله، هکر با ارسال حجم بالایی از درخواستهای بیهدف به سرور VoIP باعث اشباع منابع میشود. نتیجه این کار، از کار افتادن کامل سیستم یا اختلال در عملکرد آن است که میتواند فعالیتهای کسبوکار را مختل کند.
۴. دستکاری دادهها (Man-in-the-Middle Attacks)
در این حمله، مهاجم خود را بین کاربر و سرور قرار میدهد و پیامها را قبل از رسیدن به مقصد شنود، ذخیره یا تغییر میدهد. بدون استفاده از رمزنگاری، این حمله بهراحتی قابل اجراست.
۵. ثبتنام غیرمجاز (Unauthorized Registration)
اگر مکانیزم احراز هویت قوی نباشد، مهاجم میتواند بهعنوان کاربر مجاز وارد سیستم شود و تماس برقرار کرده یا اطلاعات حساس را سرقت کند.
۶. حملات فیشینگ از طریق VoIP (Vishing)
در این نوع از مهندسی اجتماعی، فرد تماسگیرنده سعی دارد با فریب کاربر، اطلاعات حساس مانند اطلاعات بانکی یا رمز عبور را دریافت کند.
درک این تهدیدها گام اول برای مقابله با آنهاست. در ادامه خواهیم دید که چگونه پروتکل SIP با بهکارگیری تکنیکهای امنیتی، میتواند این تهدیدها را تا حد زیادی کاهش دهد.

روشهای افزایش امنیت تماسهای VoIP با SIP
برای افزایش امنیت تماسهای VoIP، لازم است در لایههای مختلف شبکه اقدامات پیشگیرانه انجام شود. خوشبختانه، پروتکل SIP با انعطافپذیری بالا این امکان را فراهم میکند که روشهای گوناگون امنیتی در آن پیادهسازی شود. در ادامه، به مهمترین روشهای ایمنسازی تماسهای VoIP با استفاده از SIP میپردازیم:
1. استفاده از رمزنگاری (Encryption)
مهمترین روش مقابله با شنود و حملات MITM، رمزنگاری دادهها و سیگنالینگ است. استفاده از پروتکلهایی مثل SIP-TLS برای رمزنگاری سیگنالها و SRTP برای رمزنگاری صدا، از ملزومات امنیتی محسوب میشود.
۲. احراز هویت قوی (Authentication)
استفاده از مکانیزمهای احراز هویت مانند Digest Authentication در SIP میتواند مانع ورود افراد غیرمجاز شود. در محیطهای حساس، استفاده از احراز هویت دو مرحلهای یا مبتنی بر گواهی نیز توصیه میشود.
۳. محدودسازی IP و دسترسیها
سرورها باید طوری تنظیم شوند که فقط IPهای مجاز بتوانند به آنها متصل شوند. همچنین، باید محدودیتهایی برای تعداد تماس همزمان یا تلاش برای ثبتنام ناموفق اعمال شود.
۴. استفاده از فایروالهای SIP-Aware
فایروالهایی که قادر به درک پروتکل SIP هستند (مانند Session Border Controllers یا SBCها) میتوانند ترافیک مخرب را شناسایی کرده و جلوی آن را بگیرند.
۵. بررسی و ثبت وقایع (Logging)
برای تحلیلهای آینده و یافتن ریشه تهدیدها، باید تمام رویدادها و درخواستها ثبت و بررسی شوند. این کار کمک میکند که در صورت وقوع حمله، سریعاً واکنش نشان داده شود.
۶. بهروزرسانی منظم تجهیزات
نرمافزارها و سیستمهای SIP باید همیشه به آخرین نسخه بهروزرسانی شوند تا آسیبپذیریهای کشفشده در نسخههای قدیمی مورد سوءاستفاده قرار نگیرند.
با اجرای این اقدامات، نکسفون میتواند امنیت تماسهای کاربران را به سطح بالایی برساند و محیطی قابل اعتماد برای ارتباطات VoIP فراهم کند.
رمزنگاری در SIP و انواع آن
رمزنگاری نقش کلیدی در امنیت شبکههای ارتباطی دارد، بهویژه در تماسهای VoIP که دادههای حساس از طریق اینترنت منتقل میشوند. در پروتکل SIP نیز چندین روش رمزنگاری برای محافظت از دادهها استفاده میشود.
۱. رمزنگاری سیگنالینگ با TLS
TLS (Transport Layer Security) پروتکلی است که برای رمزنگاری دادههای لایه انتقال استفاده میشود. وقتی SIP از طریق TLS منتقل میشود (SIP over TLS)، تمام پیامهای سیگنالینگ رمزنگاری شده و در برابر شنود و تغییر محافظت میشوند. این نوع رمزنگاری برای جلوگیری از حملاتی مثل Man-in-the-Middle بسیار مؤثر است.
۲. رمزنگاری رسانه با SRTP
SRTP (Secure Real-time Transport Protocol) نسخهای ایمن از پروتکل RTP است که برای انتقال صوت در تماسهای VoIP استفاده میشود. SRTP صدای منتقلشده را رمزنگاری کرده و حتی اگر مهاجم بتواند بستههای صوتی را دریافت کند، بدون کلید رمز قادر به شنود نخواهد بود.
۳. رمزنگاری End-to-End
در برخی پیادهسازیها، رمزنگاری بهصورت سرتاسری بین دو کاربر انجام میشود، بهطوریکه حتی سرور هم به محتوای تماس دسترسی ندارد. این روش، بیشترین سطح امنیت را فراهم میکند، هرچند اجرای آن در زیرساختهای عمومی چالشهایی دارد.
۴. الگوریتمهای رمزنگاری رایج در SIP
- AES (Advanced Encryption Standard)
- RSA (برای تبادل کلیدها)
- SHA (برای هش کردن پیامها)
استفاده از رمزنگاری قوی در پروتکل SIP کمک میکند تا تماسهای کاربران در نکسفون با اطمینان کامل انجام شود و اطلاعات آنها در برابر تهدیدات حفظ گردد.
SIP-TLS و SRTP چه هستند و چه کاربردی دارند؟
امنیت در تماسهای VoIP بدون بهرهگیری از فناوریهای رمزنگاری مدرن، تقریباً غیرممکن است. دو ابزار کلیدی در این مسیر، SIP-TLS وSRTP هستند که بهصورت مکمل در کنار هم برای حفاظت از ارتباطات مورد استفاده قرار میگیرند.
SIP-TLS : رمزنگاری سیگنالینگ
پروتکل SIP بهطور پیشفرض از طریق پورت ۵۰۶۰ با استفاده از پروتکل UDP یا TCP کار میکند که در حالت عادی رمزنگاری نشده است. این موضوع باعث میشود مهاجم بتواند پیامهای سیگنالینگ را مشاهده یا دستکاری کند. برای مقابله با این خطر، از TLS (Transport Layer Security) استفاده میشود.
با فعالسازی SIP-TLS :
- پیامهای سیگنالینگ کاملاً رمزنگاری میشوند.
- اطلاعات حساس مانند نام کاربری، کلمه عبور و آدرس تماسها مخفی میماند.
- امکان حملات مرد میانی (MITM) تا حد زیادی کاهش مییابد.
SRTP : رمزنگاری رسانه (صدا و ویدئو)
پروتکل RTP برای انتقال محتوای صوتی یا تصویری در تماسهای VoIP استفاده میشود. در حالت عادی،RTP رمزنگاری ندارد. اما نسخه امن آن یعنیSRTP (Secure RTP) با افزودن رمزنگاری، احراز هویت و بررسی صحت دادهها، امنیت انتقال رسانه را تأمین میکند.
مزایایSRTP :
- رمزنگاری کامل صدای مکالمه
- جلوگیری از دستکاری یا تکرار بستههای صوتی
- حفظ کیفیت تماس با کمترین تأخیر ممکن

ترکیب SIP-TLS و SRTP در نکسفون
نکسفون برای تضمین امنیت تماسهای VoIP، هر دو تکنولوژی SIP-TLS و SRTP را در زیرساختهای خود پیادهسازی کرده است. این ترکیب باعث میشود:
- هیچ بخشی از تماس – نه سیگنالینگ و نه محتوای صوتی – بدون محافظت باقی نماند.
- اطلاعات کاربران در برابر جاسوسی و نفوذ ایمن شود.
- سطح اعتماد کاربران نسبت به سرویس نکسفون افزایش یابد.
احراز هویت در پروتکل SIP
یکی از ستونهای اصلی امنیت در تماسهای VoIP، احراز هویت کاربران است. بدون احراز هویت مناسب، هر فردی میتواند تلاش کند وارد سیستم شده و از منابع آن سوءاستفاده کند. پروتکل SIP برای مقابله با این تهدید، مکانیزمهایی قدرتمند برای تأیید هویت کاربران فراهم کرده است.
مکانیزم Digest Authentication
رایجترین روش احراز هویت در SIP، استفاده از Digest Authentication است. این روش مشابه احراز هویت در HTTP عمل میکند و شامل مراحل زیر است:
- سرور، چالشی (Challenge) حاوی یک nonce برای کلاینت میفرستد.
- کلاینت، نام کاربری و رمز عبور را با استفاده از الگوریتم هش (معمولاً MD5 یا SHA-256) رمزنگاری میکند.
- سرور پاسخ را بررسی کرده و در صورت مطابقت، اجازه برقراری تماس را صادر میکند.
این روش باعث میشود رمز عبور بهصورت مستقیم در شبکه منتقل نشود، و همین موضوع از اهمیت بالایی برخوردار است.
تأیید هویت دو عاملی (2FA)
در سیستمهای VoIP حساس، مانند زیرساختهای سازمانی نکسفون، میتوان از تأیید هویت دو مرحلهای استفاده کرد. در این روش:
- کاربر علاوه بر نام کاربری و رمز، باید کدی را که از طریق پیامک یا اپلیکیشن تولید شده وارد کند.
- این کار از دسترسی افراد ناشناس حتی در صورت سرقت رمز عبور جلوگیری میکند.
احراز هویت مبتنی بر گواهی دیجیتال
روش دیگر، استفاده از گواهیهای دیجیتال (Certificates) برای تأیید هویت است. در این حالت، کلاینت و سرور هر دو باید گواهی معتبر داشته باشند تا ارتباط برقرار شود.
مزایای احراز هویت در SIP
- جلوگیری از ثبتنامهای جعلی (Fake Registrations)
- محدود کردن دسترسی به کاربران مجاز
- کاهش خطر حملات Brute Force
- افزایش کنترل بر تماسهای خروجی و ورودی
نکسفون با استفاده از روشهای فوق، اطمینان حاصل میکند که تنها کاربران مجاز به برقراری تماس دسترسی دارند و سیستم در برابر نفوذهای احتمالی ایمن باقی میماند.
نقش فایروالهای مخصوص SIP در حفاظت از شبکه
فایروالهای سنتی بهتنهایی برای محافظت از ترافیک VoIP کافی نیستند، زیرا قادر به درک ساختار پروتکل SIP و نوع ترافیک آن نیستند. برای حل این مشکل، از فایروالهای مخصوص SIP استفاده میشود که توانایی تحلیل، فیلتر، و محافظت از ترافیک VoIP را دارند.
ویژگیهای فایروال SIP-Aware
فایروالهای SIP-Aware یا Session Border Controllers (SBC):
- تحلیل هوشمند SIP : قابلیت بررسی کامل پیامهای SIP و تشخیص حملات مبتنی بر آنها
- جلوگیری از ثبتنامهای غیرمجاز: مسدود کردن تلاشهای مشکوک برای ثبتنام در سرور SIP
- تنظیم قوانین امنیتی: ایجاد محدودیت برای تعداد تماسها، مدتزمان مکالمه یا حتی کشور مبدا تماس
- NAT Traversal : کمک به عبور صحیح ترافیک SIP از پشت NAT یا فایروالهای سختگیرانه
- رمزنگاری ترافیک: پشتیبانی از SIP-TLS و SRTP برای رمزنگاری کامل ارتباطات
نقش این فایروالها در نکسفون
در شبکه نکسفون، استفاده از SBCها نهتنها برای محافظت از لایه سیگنالینگ و رسانه اهمیت دارد، بلکه به دلایل زیر حیاتی است:
- جلوگیری از قطع سرویس توسط حملات DDoS
- کنترل دقیق دسترسی به سرورها و منابع تماس
- ایجاد مانع برای هکرها در استفاده از ضعفهای سیگنالینگ SIP
با استفاده از فایروالهای SIP-Aware، نکسفون میتواند سطح بالایی از کنترل و امنیت را در تماسهای VoIP برای کاربران خود فراهم کند.
استفاده از VPN برای ایمنسازی تماسهای SIP
یکی از روشهای مرسوم و قدرتمند برای ارتقاء امنیت تماسهای VoIP، استفاده از شبکه خصوصی مجازی یا همان VPN است. این تکنولوژی، یک تونل رمزنگاریشده بین کاربر و سرور VoIP ایجاد میکند که ترافیک SIP از آن عبور میکند.
مزایای استفاده از VPN در تماسهای VoIP
- رمزنگاری کامل ترافیک: حتی اگر SRTP یا SIP-TLS بهکار نرفته باشد، VPN تمام ترافیک را رمزنگاری میکند.
- مخفی کردن IP واقعی کاربر: این ویژگی از حملات هدفدار علیه کاربران جلوگیری میکند.
- جلوگیری از شنود و جاسوسی: ترافیک عبوری در مسیر قابل مشاهده نیست.
- دور زدن محدودیتها: در برخی شبکهها دسترسی به سرویسهای VoIP مسدود است؛ VPN این محدودیتها را از بین میبرد.
معایب احتمالی استفاده از VPN
- کاهش سرعت به دلیل رمزنگاری مداوم دادهها
- پیچیدگی در راهاندازی و مدیریت سرور VPN
- هزینه اضافی برای زیرساخت و پشتیبانی
کاربرد VPN در نکسفون
نکسفون در محیطهای سازمانی یا پرخطر، امکان پیکربندی تماسهای SIP از طریق VPN را فراهم میکند. این کار بهویژه برای مدیران شبکهای که امنیت را در اولویت قرار دادهاند بسیار ارزشمند است.
نتیجهگیری و آینده امنیت تماسهای VoIP در نکسفون
در دنیای امروز که ارتباطات دیجیتال به بخش جداییناپذیری از زندگی شخصی و کاری ما تبدیل شدهاند، امنیت تماسهای اینترنتی یا همان VoIP اهمیت دوچندانی یافته است. نکسفون بهعنوان یکی از ارائهدهندگان پیشرو خدمات VoIP در ایران، با بهرهگیری از پروتکل SIP و پیادهسازی پیشرفتهترین روشهای امنیتی، توانسته زیرساختی مطمئن، پایدار و امن برای کاربران خود ایجاد کند.
همانطور که در این مقاله بررسی شد، پروتکل SIP قلب تپندهی تماسهای VoIP است که با استفاده از ابزارهایی مانند SIP-TLS، SRTP، احراز هویت پیشرفته، فایروالهای SIP-Aware و VPN توانسته از بسیاری از تهدیدهای سایبری جلوگیری کند. این قابلیتها نهتنها به حفظ حریم خصوصی کاربران کمک میکنند، بلکه از اطلاعات حساس آنها نیز در برابر شنود، نفوذ و حملات سایبری محافظت مینمایند.
در کنار تمام این موارد، نقش آگاهی کاربران و بهروزرسانی مداوم زیرساختهای فنی نیز نباید نادیده گرفته شود. امنیت یک فرآیند پویا و در حال تکامل است؛ بنابراین، نکسفون باید همواره در مسیر ارتقاء، آموزش کاربران، و پیادهسازی تکنولوژیهای نوین امنیتی گام بردارد.
آینده تماسهای VoIP با توجه به گسترش اینترنت ۵G، اینترنت اشیاء (IoT) و هوش مصنوعی، بدون تردید چالشبرانگیز و در عین حال هیجانانگیز خواهد بود. در این مسیر، پروتکل SIP و امنیت تماسها، همچنان یکی از محورهای کلیدی پایداری ارتباطات خواهند بود. شرکتهایی که زودتر و هوشمندتر در این زمینه سرمایهگذاری کنند، بدون شک اعتماد بیشتری از سوی کاربران جلب خواهند کرد.
پرسشهای متداول
۱. پروتکل SIP چه نقشی در امنیت تماسهای VoIP دارد؟
SIP با مدیریت دقیق سیگنالینگ، احراز هویت کاربران و پشتیبانی از رمزنگاری با TLS و SRTP، ستون اصلی امنیت در تماسهای VoIP محسوب میشود.
۲. آیا تماسهای VoIP بدون رمزنگاری قابل شنود هستند؟
بله، اگر رمزنگاری مانند SIP-TLS و SRTP فعال نباشد، هکرها میتوانند تماسها را شنود کرده و اطلاعات را سرقت کنند.
۳. آیا نکسفون از SIP-TLS و SRTP پشتیبانی میکند؟
بله، نکسفون این فناوریها را در زیرساختهای خود پیادهسازی کرده تا امنیت تماسها تضمین شود.
۴. فایروالهای SIP-Aware چه مزایایی دارند؟
این فایروالها ترافیک SIP را تحلیل کرده، از ثبتنامهای جعلی جلوگیری میکنند و تماسهای مخرب را مسدود میسازند.
۵. استفاده از VPN برای تماسهای VoIP چقدر مؤثر است؟
VPN رمزنگاری کلی برای ترافیک ایجاد کرده و از شنود، مسدودسازی تماسها، و حملات هدفمند جلوگیری میکند.



